Во Албанија, земја каде што готовината сè уште владее, премиерот Еди Рама има амбициозен план: да ја укине готовината до 2030 година, превртувајќи го општеството наопаку. Со години, Албанците, како што вели популарната шега, претпочитаа да ги чуваат своите пари под душеци, покрај своите калашникови, отколку во банки. Доколку желбата на Рама се оствари, Албанија би можела да стане првата целосно безготовинска економија во светот.
Главниот двигател на иницијативата е борбата против сивата економија. Елиминирањето на готовината „е апсолутен приоритет за земјите со високо ниво на неформалност и дестабилизирачки количини на нелегални пари во финансискиот систем“, изјави за Политико Селами Џепа, професор по економија на Универзитетот во Тирана. Но, ниту банкарскиот систем ниту општеството се чини дека не се подготвени за таков драстичен чекор.
Повеќето Албанци сè уште претпочитаат да управуваат со своите заштеди надвор од банките, криејќи ги своите банкноти и инсистирајќи да плаќаат со готовина секогаш кога е можно. Дури и туристичките водичи ги советуваат посетителите со фразата „готовината е крал“. Иако поголемите синџири и ресторани прифаќаат картички, тоа не е случај во повеќето кафулиња, салони, бутици и помали продавници.
Кога новинар на „Политико“ се обиде да плати со дигитална картичка во продавница за облека во Тирана, продавачката го погледна збунето и праша: „Готовина?“ Тој имаше слично искуство во такси и автобус, каде што кондуктерот се подбиваше и повторуваше со погласен глас: „40 леки“.
Централно-левичарската влада сака да ја ослободи Албанија од она што извештајот на Европската комисија од 2024 година го опиша како „голема неформална економија“. Проценките сугерираат дека сивата економија сочинува помеѓу 29 и 50 проценти од БДП.
Спиро Брумбули, генерален секретар на Албанското банкарско здружение, најави воспоставување план што вклучува ограничување на износот на готовински трансакции и интеграција во платниот систем СЕПА на ЕУ до октомври.
Еден од клучните проблеми е длабоката недоверба на Албанците кон банките. Неодамнешна анкета покажа дека само 34 проценти од населението им верува, а според податоците на Светска банка, помалку од половина од Албанците имаат банкарска сметка. Не се сите убедени дека планот има смисла.