Во Варшава синоќа ескалираше повеќемесечниот судир околу контролата врз полското правосудство. Сè започна кога судијката Ана Корвин-Пјотровска објави едномесечна суспензија на претседателот на Уставниот суд, Богдан Свјенчковски, и неговиот заменик Бартломеј Сохањски. Овој потег доведе до распоредување на интервентната полиција пред зградата на судот, предизвика улични протести и го натера полскиот претседател Карол Навроцки среде летот да го прекине службеното патување во Сенегал и да се врати во земјата.
Пред зградата на Уставниот суд се собраа демонстранти и опозициски политичари од десницата, предводени од лидерот на партијата Право и правда (ПиС), Јарослав Качињски. Полицијата распореди сили околу комплексот по повик од судијката Корвин-Пјотровска, која проценила дека постои можна закана за безбедноста.
Во текот на вечерта дошло до туркање, а поединци фрлале предмети кон полицајците. Приведени биле три лица кои ја прескокнале заштитната ограда.
Самиот суспендиран претседател на судот, Богдан Свјенчковски, дошол пред влезот и од насобраните побарал железна шипка за да ја отвори заклучената врата. Потоа, маж од толпата со алат за бравари го пресекол синџирот на оградата.
Свјенчковски со полициска легитимација побарал да влезе во работните простории, додека полицијата соопштила дека нејзините службеници го обезбедуваат дворот и надворешниот простор за одржување на јавниот ред и мир, но дека не влегле во самата зграда.
До отворен институционален судир дошло откако на официјалната веб-страница на судот било објавено дека Корвин-Пјотровска, повикувајќи се на својот судиски стаж, привремено ги отстранила од функција Свјенчковски и Сохањски.
Во исто време, на официјалниот профил на судот на социјалната мрежа Икс се појавила објава дека веб-страницата била незаконски преземена, дека раководството останува на своите позиции и дека споменатата судијка воопшто нема таков статус.
Истовремено, министерот за правда и главен обвинител Валдемар Журек побарал одземање на имунитетот на суспендираниот двоец, врз основа на обемна документација за нивна можна кривична одговорност.
Коренот на овој спор лежи во фактот дека во Полска постојат две паралелни правни реалности. Свјенчковски е долгогодишен кадар на поранешната конзервативна владејачка опција, додека Корвин-Пјотровска е меѓу судиите избрани од новиот состав на парламентот, предводен од премиерот Доналд Туск.
Сепак, претседателот на државата Навроцки и старото раководство на судот одбиваат да ја прифатат нивната заклетва и не им дозволуваат да работат во судските совети.
За разлика од вообичаената практика во повеќето европски земји, полскиот Уставен суд со години функционирал како клучна алатка на политичката моќ на десничарската партија ПиС за време на нејзиното владеење од 2015 до 2023 година.
Преку судии лојални на партијата биле донесувани одлуки што го насочувале развојот на државата, вклучително и драстичното ограничување на правото на абортус, како и пресуди со кои домашните закони биле ставени над европското право. Поради тоа, Европската комисија со години ѝ задржувала на Полска исплата на милијарди евра од буџетот на Европската Унија.
Кога Доналд Туск ја презеде премиерската функција со ветување за обновување на владеењето на правото и деблокирање на европските средства, се соочи со ситуација во која речиси секој владин предлог-закон можел да биде отфрлен од Уставниот суд.
Поради тоа, владејачкото мнозинство се обидува да постави нови судии и да ги ограничи овластувањата на старите кадри, додека другата страна тврди дека таквата постапка е спротивна на постојните прописи.