На 12 април, Унгарија ќе одржи парламентарни избори кои се сметаат за едни од најочекуваните, најнеизвесните и најважните за Европската Унија оваа година.
По шеснаесет години на власт на премиерот Виктор Орбан и неговата партија Фидес, за време на кои тој ја презеде контролата врз институциите, ја неутрализираше опозицијата и воспостави модел на таканаречена нелиберална демократија, а поради неговиот став за војната во Украина, стана најголем проблем за раководството на ЕУ и клучен европски сојузник на Трамповата Америка, шансите за негов пораз се поголеми од кога било досега, пишува N1.
Сепак, ова не значи сигурна победа за централно-десничарската партија Тиса, предводена од поранешниот член на Фидес, Петер Маѓар, иако анкетите предвидуваа стабилен раст со месеци, а нејзината поддршка надмина 55 проценти десет дена пред изборите.
Долго време нема трета значајна сила на унгарската политичка сцена, освен Фидес и Тиса, па изборите следната недела ќе бидат директен судир меѓу двете најсилни опции.
„Од 2010 година, кога Фидес дојде на власт по втор пат, на секои избори беше јасно дека Орбан ќе победи. Сега ситуацијата е сосема поинаква“, вели политичкиот аналитичар Давор Ѓенеро, добар познавач на унгарската политичка сцена.
Откако остатокот од опозицијата практично се повлече од сцената, заедно со поранешниот социјалистички премиер Ференц Ѓурчани, кој изврши несфатливо политичко самоубиство во 2006 година на врвот на својата моќ, отворено признавајќи на партиски митинг дека го излажал народот („Ги заеб…вме. Постојано ги лажевме сите“), со што му го отвори патот на Орбан кон неограничена власт, Тиша е првата партија што се појави со доволно сила да го победи.
Згора на тоа, Тиша е всушност партија на незадоволните кои еднаш го напуштија Фидес.
„Во Тиша нема само Унгарци, туку и други интересни луѓе како Анита Орбан, која го водеше секторот за енергетска безбедност во Министерството за надворешни работи од 2010 до 2015 година и воспостави успешен унгарски енергетски модел“, забележува Ѓенеро. Тој живописно ја опишува Тиша како „временска машина“.
„Тиша беше создадена како еден вид Фидес во фабрички услови. Тие основаа политичка организација што одговара на политичката позиција на Фидес во периодот од 2004 до 2015 година, кога беше успешна партија во рамките на Европската народна партија (ЕПП)“, вели Ѓенеро, додавајќи дека Тиса сега е членка на ЕПП, за разлика од Фидес, која ја напушти групацијата во 2021 година.
„Ова не се новодојденци на политичката сцена, ниту луѓе без искуство во управувањето. Маѓар е типичен производ на европската транзиција, човек образован слично на нашите луѓе кои се образуваа за време на процесот на пристапување во ЕУ, а потоа зазедоа позиции во европската администрација. Ова е тим многу сличен на внатрешниот круг на Андреј Пленковиќ. Во некои детали, биографиите на Маѓар и Пленковиќ се совпаѓаат. На пример, во периодот по 2000 година, и Пленковиќ и Маѓар држеа позиции на втор човек во мисиите во Европската Унија. Маѓар, како и повеќето луѓе околу него, исто така претрпе стврднување во корпоративниот сектор. Ова се луѓе кои знаат како да донесуваат одлуки и знаат како да креираат јавни политики“, смета Ѓенеро.
Дали Орбан ќе признае пораз?
Унгарскиот изборен систем, додава тој, досега играше во рацете на Фидес, претворајќи ја нејзината релативна победа во апсолутно мнозинство во парламентот. „Унгарскиот изборен систем го наградува најголемиот релативен победник, а ситуацијата сега е многу едноставна бидејќи на изборите има само две партии. Не останаа други помали партии, па или Фидес или Тиша ќе освојат апсолутно мнозинство.“
Се поставува и прашањето како Орбан би се справил со поразот по 16 години целосна власт и дали мирно би ја предал власта. Ѓенеро верува дека Орбан нема да предизвика проблеми и ќе го гледа поразот како нов предизвик. Покрај тоа, тој тврди дека во сегашните околности, одењето во опозиција би било добредојдено за него.
„Кога започна дебатата за тоа дали Орбан мирно би ја предал власта, тој сосема отворено и јасно рече: „Јас ја водев мојата партија на избори почесто од позиција на опозиција отколку од позиција на влада и секогаш ги признавав резултатите од изборите.“
Тој ја споредува сегашната позиција на Фидес со онаа на ХДЗ по два изборни порази.
„Ми се чини дека Фидес е во иста позиција како што беше ХДЗ во 2000 и 2011 година. По 16 години континуирано владеење, тие имаат сериозни внатрешни структурни проблеми што не можат да ги решат додека се на власт. Доаѓа период на криза кога животот ќе биде полош од порано и Унгарија ќе ги изгуби профитите што ги оствари од трговијата со евтини извори на енергија. Орбан е поудобен да се соочи со тој период како шеф на опозицијата, отколку како носител на извршната власт. Затоа, многу е можно Унгарците да ја воспостават извршната власт во најнеблагодарниот период, во кој животниот стандард низ цела Европа, вклучително и Унгарија, би паднал. А Орбан би преминал во опозиција со многу силна партиска организација која нема да се распадне и структура на олигарси собрани околу партијата кои би продолжиле да ја поддржуваат финансиски“, проценува Ѓенеро.