Од февруари 2022 година, Западот се обиде да ја исклучи Русија од глобалните финансиски текови со стотици одлуки. Се адаптираше, се реорганизираше и продолжи понатаму. Не станува збор за неуспеси во имплементацијата, туку за систем толку распространет и длабоко вкоренет во глобалната трговија што е невозможно да се затвори без да се предизвика глобален економски пресврт.
Срцето на системот е нафтата. Западот воведе ценовен плафон од 60 долари за барел за да ги ограничи приходите на Кремљ, но Москва одговори со изградба на паралелен поморски систем што аналитичарите го нарекуваат темна флота.
Според податоците од аналитичката компанија „Кплер“, минатата година дури 510 бродови транспортирале руска нафта под санкции, а дури 60 проценти од таа флота се состоела од бродови кои веќе биле под санкции.
Останатите бродови користеле различни методи – лажно прикажување локации, исклучување на сигналите за следење на AIS за подолги периоди или префрлање товар во средината на океанот.
Според проценките на компанијата „Виндвард“, која се занимава со превоз, до третиот квартал од 2025 година вкупно повеќе од 1.900 бродови работеле како дел од темната флота, или околу 10 проценти од сите танкери во светот.
Бродовите ги менуваат знамињата, осигурителите, менаџерите и хартиената сопственост побрзо отколку што можат да следат листите со санкции; кога Панама, Маршалските Острови и Либерија ќе престанат да регистрираат бродови од темната флота под притисок од Западот, Гамбија и Сиера Леоне се вклучуваат.
Од страната на купувачот, сликата е подеднакво стабилна. Индија увезе 33 проценти од вкупниот увоз на сурова нафта од Русија во 2025 година. Кина и Турција работат како да не биле во сила санкции. Западот не може да ги запре овие текови, а Москва го знае тоа.
Ретки апсења
Истото важи и за воените синџири на снабдување. Секоја модерна ракета и дрон бара западни полупроводници, кои формално се забранети во Русија. Но, форензичките анализи на ракетни остатоци во Украина постојано откриваат американски, европски и јапонски микрочипови, вклучувајќи компоненти од Intel, Texas Instruments и Analog Devices.
Според украинското разузнавање, Русија ги набавува преку посредници во Турција, ОАЕ, Казахстан и Хонг Конг, кои легално ја купуваат стоката со фалсификувана документација.
Повеќе од 80 проценти од чиповите што Русија ги купила од почетокот на војната доаѓаат директно од Кина, чија влада ги затвори очите пред трговијата. Санкциите ги нарушија синџирите на снабдување и ги зголемија цените; Русија сега плаќа речиси двојно повеќе за полупроводници отколку пред војната, но тие не го запреа протокот. Апсењата за кршење на санкциите се бројат на прсти од едната рака.
Сегашните проценки сугерираат дека Русија може да ги продолжи своите ракетни напади врз Украина на сегашното ниво уште неколку години.
Москва полна со Мерцедеси…
Автомобилите се можеби најочигледниот симбол на парадоксот на спроведувањето на санкциите. Според анкетата на Ројтерс, повеќе од 700.000 возила со западни марки се продадени во Русија од инвазијата, а само во 2025 година ќе бидат продадени речиси 130.000 возила од производители од земјите што воведоа санкции, иако речиси половина се физички произведени во Кина.
Дури и Мерцедес Г-класата, составена во Австрија, го пронајде својот пат до рускиот пазар преку Кина. Речиси 47.000 возила од БМВ, Мерцедес-Бенц и Фолксваген Груп беа регистрирани во Русија минатата година.
Механизмот е едноставен: кинеските посредници продаваат возила што се легално склопени во Кина во заеднички вложувања со меѓународни брендови или ги прекласифицираат од „нови“ во „половни“ штом ќе ја преминат границата, со што се избегнува потребата од одобрение од производителот.
БМВ, Мерцедес и Фолксваген тврдат дека го забрануваат извозот во Русија и преземаат мерки за спречување на неовластена продажба, но експертите за санкции забележуваат дека сложените синџири на снабдување и мрежите на посредници го отежнуваат целосното спречување на ова.
Каде што автомобилите не минуваат низ официјални канали, тие минуваат низ полуофицијални.
Киргистан, кој е дел од руската царинска унија, нуди преференцијален пристап до пазарот. Пратките преку Киргистан само во првите два месеци од 2026 година се зголемија за повеќе од четири пати во споредба со истиот период од претходната година, додека пратките од Јапонија и Јужна Кореја се зголемија за речиси три пати.
Според украинските агенти, царинските службеници ставаат киргистански печат на стоки што технички никогаш не влегле во земјата. Автомобилите добиваат нова документација, пониска декларирана вредност и чисти документи за влез во Русија.
Луксузните стоки ја следат истата логика
Пазарот на луксузни стоки во Русија вреди околу 2,6 милијарди долари во 2025 година, со проекции да порасне на речиси три милијарди до 2030 година. Облека Прада, Ив Сен Лоран и Александар Меквин сè уште се наоѓаат на полиците во скапите продавници во Москва, а патот до Москва води низ Ерменија, Азербејџан, Казахстан, Турција или ОАЕ.
Во 2022 година, Русија го легализираше таканаречениот паралелен увоз без дозвола од носителот на трговската марка и објави список од 25 страници на брендови чии стоки се дозволени за увоз – од Бентли до Епл.
Африкански столб на системот
Африканскиот континент функционира како посебен столб на системот, важен не само за стоките, туку и за геополитичката покриеност.
Пристаништето Конакри во Гвинеја стана западноафрикански логистички центар на Русија. Две подружници на руската компанија UC Rusal контролираат клучни пристанишни објекти низ кои минувале пратките на оклопни возила, тенкови и електронско оружје до Африканскиот корпус во Мали, кој е контролиран од Русија.
Од април 2026 година, руските трупи се присутни во Централноафриканската Република, Либија и Мали. Повеќе од 40 африкански земји имаат воени договори со Русија. Златото ископано под руска контрола во Мали и Централноафриканската Република патува до Дубаи, од каде што влегува на глобалните пазари на злато, вклучувајќи ги Швајцарија и Обединетото Кралство, што ги прави ОАЕ клучна алка во синџирот што му овозможува на руското злато да ги заобиколи санкциите.
Западот се обидува да стави крај на сето ова
ЕУ воведе речиси 900 нови мерки за санкции во 2025 година, вклучително и криминализирање на прекршувањата на санкциите во земјите-членки.
Операцијата „Јужно копје“ од декември 2025 година резултираше со запленување на најмалку десет танкери, но со ограничено реално влијание бидејќи руската и иранската санкционирана трговија се потпира на внимателно изградени мрежи на осигурители, регистри на знамиња, пристанишни власти и финансиери.
Аналитичарите сугерираат дека притисокот треба да биде насочен кон посредниците, осигурителите, регистрите и финансиерите, бидејќи зголемувањето на деловните трошоци би било поефикасно на долг рок отколку скапите запленувања што не произведуваат правни последици.
Европското право не дозволува конфискација на товар пронајден на сомнителни бродови без кривична пресуда, што значи дека во секој случај на заплена, бродот и екипажот се ослободуваат, а товарот е недопрен.
Аналитичарите велат дека Русија не го прекршила системот на санкции, туку го изнајмила. Кина обезбедува автомобили и микрочипови. Турција обезбедува финансиски канали и стоки. Царински печат на Киргистан. Пристаниште во Гвинеја. Ерменија и Казахстан се адреси за извоз. Индија пари за нафта. Златото тече во ОАЕ. Секоја алка во синџирот може да се одбрани како легална, секој посредник како несвесен, секој брод што плови под туѓо знаме. Додека таа архитектура е на место и нема знаци дека се распаѓа, санкциите остануваат сложена и барачка бирократија, а не вистинска пречка.
извор: Poslovni.hr