Управата за јавни приходи почна да ги проверува приливите од странство остварени во 2021 година, а под контрола се и заработките на фриленсерите кои работеле за странски компании и клиенти. Граѓаните веќе добиваат известувања за можни неплатени даночни обврски од пред пет години, но од УЈП нагласуваат дека не секоја уплата од странство значи даночен долг.
Новата фаза од проверките следува по контролите на приливите од 2020 година, кога илјадници граѓани добија известувања за приходи што не биле пријавени во домашниот даночен систем.
Податоците се добиваат од банките, а УЈП ги споредува со поднесените даночни пријави за да утврди дали постои непријавен доход.
Покрај фриленсерите кои работат преку интернет, контролите можат да опфатат и лица што примале плати и хонорари од странство, сезонски работници, студенти ангажирани во други држави и граѓани што работеле за меѓународни компании и организации.
Директорката на УЈП, Елена Петрова, потврди дека проверките продолжуваат со приходите од 2021 година, но засега нема точни податоци колку граѓани ќе бидат опфатени и колкав износ на дополнителен данок би можел да биде утврден.
За приходите од странство што подлежат на оданочување важи законската стапка од 10 проценти, но конкретната обврска зависи од видот на приходот, даночниот резидентски статус и евентуално платениот данок во друга држава.
Тоа значи дека фриленсер кој во 2021 година примал хонорари од странски клиенти, а не ги пријавил, може да добие известување од УЈП и да биде повикан да достави документација.
Сепак, самото пристигнување пари на банкарска сметка не е доволно за тие автоматски да се третираат како оданочлива заработка.
Парите добиени како подарок, семејна финансиска поддршка или позајмица, доколку навистина станува збор за такви трансфери, не претставуваат доход од работа и не се оданочуваат како хонорар.
Ова е особено важно за граѓаните кои во 2021 година добивале средства од членови на семејството што живеат и работат во странство.
Доколку приходот веќе бил оданочен во друга држава, граѓанинот може да побара признавање на платениот данок, во согласност со законските правила и применливите меѓународни договори. За тоа е потребна соодветна потврда од странскиот даночен орган.
Од УЈП појаснуваат дека не станува збор за воведување нов данок, туку за проверка на исполнувањето на постојните законски обврски. Систематската обработка и споредувањето на банкарските податоци започнале во втората половина на 2024 година.
Обемот на проверките го покажуваат и претходно објавените податоци. За приливите од 2020 година биле испратени 11.527 известувања, а кај 5.614 лица било утврдено дека средствата претставуваат неоданочливи приватни трансфери.
Кај 2.276 лица биле поднесени доброволни даночни пресметки, додека кај 3.637 лица даночната обврска била утврдена по службена должност.
Во 2025 година, според податоците на УЈП, 70.869 граѓани примиле вкупно 577 милиони евра од странство, но и во овој случај не станува збор исклучиво за оданочливи приходи.
За граѓаните што ќе добијат известување, најважно е да ја проверат основата на уплатата и да обезбедат соодветни докази, како банкарски изводи, договори за работа или услуги, потврди за подароци и позајмици и документи за евентуално платен данок во странство.
Известувањето од УЈП не значи автоматски дека постои конечен даночен долг. Даночната обврска треба да се утврди врз основа на вистинската природа на приходот и доставената документација.
Со преминувањето на контролите на 2021 година, под проверка се и хонорарите на фриленсерите кои пред пет години работеле за странски клиенти, но и поширок круг граѓани со уплати од странство.