Минхенската безбедносна конференција вчера почна со многу силен говор на германскиот канцелар Фридрих Мерц кој повика на задржување на трансатлантското сојузништво и преземање на Европа на многу посамостојна и поодговорна улога. Тој рече дека „досегашниот светски поредок веќе не постои“ и „Европа штотуку се врати од одмор од историјата“.
Мерц го почна говорот со пријатни зборови, велејќи дека Минхенската конференција „отсекогаш бил сеизмограф за политичката ситуација“, потпирајќи се на своето искуство од доаѓањето тука со години за „да ги негува односите со нашите американски пријатели“. Но, тој споменува дека во последниве години сме сведоци на „зголемени тензии и конфликти во светот“, вклучувајќи ја и руската агресија врз Украина.
Како што кажа – сигурен е дека „овој [светски] поредок повеќе не постои“. И го цитираше филозофот Петер Слотердајк, кој неодамна напиша дека Европа го заврши својот долг одмор од светската историја. Канцеларот рече: „Поминавме еден праг во ера повторно карактеризирана со моќ и политика на големи сили“.
Тој вели дека сега се соочуваме со ера „обележана од политиката на големите сили“, вклучувајќи го и „насилниот ревизионизам“ на Русија што ја диктира нејзината агресија врз Украина. Мерц исто така рече дека Кина „сака да биде лидер во обликувањето на светот“, но „систематски ги користи зависностите од другите и го редефинира меѓународниот поредок во своја корист“. Германскиот канцелар е убеден дека тврдењето на САД за глобално лидерство „е оспорено и веројатно изгубено“. Додава и дека „политиката на големите сили“ е „одраз на немирните, вознемирени општества во време на револуционерни промени“.
Но, Мерц предупреди дека таа, исто така, ги тестира границите на демократскиот систем бидејќи ги турка луѓето кон „силни и лесни одговори“. Тој рече дека стоките, технологијата и синџирите на снабдување играат особено важна улога во овој нов, растечки светски поредок.
Тој вели дека САД сега ја сфаќаат својата потреба да „се стигне во некои области“ со Кина, што „не го забавува овој тренд, туку го забрзува“.
Канцеларот вели дека Европејците треба да прифатат дека тоа е реалноста со која се соочуваат и да се соочат со неа – наместо да го негираат проблемот – застанувајќи зад своите вредности. Мерц дополнува дека „во споредба со своите инструменти на моќ, германската надворешна политика во последните децении имаше нормативен вишок на најдобри намери“.
Но, и дека „јазот помеѓу амбицијата и можноста стана премногу голем“, а Европејците треба да се фокусираат на негово затворање сега. Го илустрираше со пример. „И еден впечатлив пример е БДП на Русија во моментов околу 2 билиони евра, а оној на Европската Унија е речиси 10 пати поголем. Но, сепак, Европа не е 10 пати посилна од денешната Русија. Нашиот воен, политички, економски и технолошки потенцијал е огромен, но не го искористивме во потребната мера многу долго време. Затоа најважно е сега да го свртиме прекинувачот во нашите умови“, потенцира Фридрих Мерц.
Тој рече дека „не е само премногу државна моќ таа што ги уништува темелите на нашата слобода; премалку државна моќ ќе ве одведе на различни патеки, но ист резултат“.
Тој го цитира министерот за надворешни работи на Полска, Радек Сикорски, кој пред 15 години рече дека се плаши помалку од германската моќ отколку од германската неактивност.
„И ова е наша одговорност“, вели тој, истакнувајќи ја улогата на Германија во овој нов светски поредок.
Мерц рече дека може да разбере зошто некои луѓе се чувствуваат „непријатно“ во врска со моменталната состојба на односите со САД и „ги дели“ некои од овие загрижености, но повиците за отпишување на САД како партнер се нереални.
Тој вели дека „тие ги игнорираат тешките геополитички реалности во Европа и го потценуваат потенцијалот што нашето партнерство со САД продолжува да го има, и покрај сите тешкотии што постојат“.
Но, тој вели дека Европа сè уште треба да се фокусира на создавање и туркање на сопствена агенда за да се соочи со новиот поредок, преку обединетата ЕУ.
„Политиката на големите сили во Европа не е опција за Германија. Лидерство во партнерство, да. Хегемонистички фантазии, не“.
Потоа Мерц се осврна на трансатлантското партнерство, кое сака да го „обнови“. Бидејќи „се отвори раскол“ меѓу Европа и САД. Потпретседателот на САД, Џ.Д. Венс, исто така го кажа ова многу отворено пред една година во Минхен. „И тој беше во право“, рече Мерц. Говорот на Мерц е исто така одговор на Венс, кој ја вознемири публиката во Минхен минатата година со своите остри критики кон европските демократии. Мерц се справи со ова вешто. Со својот контрааргумент, тој не го нападна директно Венс, не го обвини директно за растечкиот јаз. Но, во овој момент од својот говор, тој исто така рече: „Културната војна на движењето МАГА не е наша“. А потоа Мерц, кој дотогаш зборуваше германски, се префрли на англиски, обраќајќи им се директно на Американците: „Затоа, ајде заедно да ја поправиме и оживееме трансатлантската доверба. Европа го прави својот дел“. Во овој момент од својот говор, тој доби најгласен аплауз.
Потоа Мерц се сврте на англиски и директно се обрати на американската делегација со многу силен прекор до САД.
Тој рече дека со генерации „довербата меѓу сојузниците, партнерите и пријателите го направила НАТО најсилниот сојуз на сите времиња. „Европа длабоко знае колку е ова драгоцено“, додава тој. Но, и предупреди: „Во ерата на соперништво меѓу големите сили, дури ни САД нема да бидат доволно моќни да дејствуваат сами. Драги пријатели, да се биде дел од НАТО не е само конкурентска предност на Европа, туку е и конкурентска предност на САД. Затоа, да ја поправиме и оживееме трансатлантската доверба заедно. Ние, Европејците, го правиме својот дел“.
Враќајќи се на германскиот јазик, Мерц призна и некои европски грешки, бидејќи вели „никој не нè натера на оваа прекумерна зависност од Соединетите Држави во која се најдовме неодамна“. „Оваа зависност беше самонаметната, но сега ја отфрламе оваа состојба што е можно поскоро“, вели тој.
Тоа значи дека тоа ќе биде преку зајакнување на европскиот столб на НАТО.
„Претпоставувам дека можеби имаме различни мислења почесто отколку во минатото, ќе мора да преговараме за вистинскиот пат напред и можеби ќе мора да се расправаме за тоа. Но, ако го направиме ова со нова сила, ново почитување и самопочитување, тоа ќе биде во корист на двете страни“.
Потоа во дебатата со прашања и одговори, Мерц беше прашан за Русија.
Тој започнува со укор кон унгарскиот премиер Виктор Орбан, раскажувајќи приказна за „премиер“ од ЕУ кој отпатувал во Москва без мандат, „не постигнал ништо“, а една недела подоцна Украина претрпе некои од „најтешките напади врз цивилната инфраструктура“.
„Значи, ако има смисла да се разговара, ние сме подготвени да разговараме. Но, како што можете да видите од американската страна, Русија сè уште не е подготвена сериозно да разговара“.
Тој вели дека војната „ќе заврши само кога Русија ќе биде барем економски, а потенцијално и воено, исцрпена“.
„Се приближуваме до ова време… но сè уште не сме таму“, рече тој.
И, додаде: „Русија мора да се откаже од оваа ужасна војна против Украина, а ние мора да направиме сè што е потребно за да ги доведеме до точка каде што не гледаат понатамошни предности за нив да ја продолжат оваа ужасна војна“.