Албанскиот Народен правобранител објави загрижувачки прелиминарни наоди од контролите спроведени во полициските станици и притворските простории по насилните протести во Тирана. Според извештајот, пет малолетници пријавиле физичко и вербално насилство од полициски службеници, додека кај двајца биле забележани видливи повреди. Дополнително, дел од приведените тврдат дека полицијата барала пристап до нивните мобилни телефони без судска наредба.
Информациите беа објавени на 20 октомври, по мониторингот што претставници на Народниот правобранител го спровеле во полициските станици, просториите за задржување и здравствените установи во кои биле сместени лица приведени или повредени за време на протестите.
Наодите ги презентирал Ахмет Пренчи, раководител на Националниот механизам за спречување тортура, кој посочил дека постојат сериозни сомневања за неправилности во постапувањето со приведените лица, особено со децата.
Според извештајот, пет од осум малолетници задржани во полициската станица број 1 во Тирана изјавиле дека биле изложени на физичко и вербално насилство од страна на полициски службеници. При непосредните проверки, претставниците на институцијата забележале видливи знаци на повреди кај двајца од малолетниците.
Од Народниот правобранител нагласуваат дека станува збор за прелиминарни наоди, кои сами по себе не претставуваат конечна правна потврда за одговорноста на полициските службеници. За секој од пријавените случаи продолжува административната истрага, во која треба да се утврдат околностите и евентуалните прекршувања на законските процедури.
Според официјалните податоци презентирани од институцијата, на 19 октомври полицијата привела вкупно 50 лица, од кои 32 биле полнолетни, а 18 малолетници.
Во полициската станица број 1 биле задржани 21 лице, меѓу кои осум малолетници. Во станицата број 2 биле сместени 19 лица, од кои седум деца, додека во станицата број 4 биле задржани десет лица, меѓу кои тројца малолетници.
Контролите откриле и неправилности во начинот на кој биле евидентирани приведените деца, како и во постапките за нивно информирање за законските права.
Во полициската станица број 1, на малолетниците првично не им бил доставен соодветен формулар со информации за нивните права. Дури по интервенцијата на претставниците на Народниот правобранител им бил даден формулар, но тој бил наменет за возрасни лица и не бил усогласен со актуелните процедури.
Дополнително, шест малолетници биле внесени во регистарот за полнолетни лица, наместо во посебната евиденција предвидена за деца. Според институцијата, ваквите неправилности отвораат прашања за почитувањето на посебните законски гаранции што важат при приведување малолетници.
Особено внимание во извештајот привлекуваат и наводите за незаконски проверки на мобилните телефони.
Неколку приведени лица, меѓу кои и малолетници, изјавиле дека полициски службеници барале од нив да ги отклучат телефоните и да овозможат пристап до личните податоци и содржините во уредите, без претходно да биде обезбедена судска наредба.
Според нивните сведочења, вакви барања имало и во случаи кога против лицата сè уште не било поднесено обвинение.
Овие наводи, доколку бидат потврдени, би можеле да отворат сериозни прашања за законитоста на полициското постапување и заштитата на приватноста на приведените граѓани.
Народниот правобранител регистрирал и поплаки од лица кои тврделе дека биле однесени во полициска станица иако воопшто не учествувале во протестите. Според нив, тие само поминувале низ местата каде што се одржувале демонстрациите кога биле приведени.
Покрај наводите за насилство и неправилности при приведувањето, мониторингот открил и проблеми со условите во притворските простории.
Во таканаречениот Безбедносен блок во Тирана биле сместени околу 109 уапсени лица, а претставниците на Народниот правобранител утврдиле дека објектот бил преоптоварен.
Во извештајот се наведува дека недостигале кревети, вода, соодветно греење и медицинска грижа, што дополнително ги отежнувало условите за лицата задржани во објектот.
За време на контролите, претставниците на институцијата контактирале вкупно 193 лица кои биле приведени, уапсени или примени на болничко лекување. Меѓу нив имало 19 малолетници.
Биле евидентирани и 11 формални поплаки, по кои се спроведуваат дополнителни проверки за утврдување на фактичката состојба.
Како дополнителен проблем бил посочен и недостигот од видливи идентификациски ознаки кај одредени полициски службеници. Според Народниот правобранител, ваквата практика го отежнува утврдувањето индивидуална одговорност во случаи кога постојат сомневања за пречекорување на полициските овластувања.
Во меѓувреме, албанската полиција објави податоци за приведувањата и кривичните постапки поврзани со протестите.
Според полициските информации, по демонстрациите од 19 октомври биле уапсени 33 лица, додека против дополнителни 41 лице биле започнати кривични постапки.
Меѓу уапсените имало шест малолетници на возраст од 15 до 17 години.
Полицијата соопштила дека во текот на првите седум дена од протестите во Тирана биле уапсени вкупно 271 лице.
Според полициските тврдења, дел од демонстрантите фрлале камења и други тврди предмети кон полициските службеници, оштетувале службени возила и палеле контејнери и други предмети на јавните површини.
Во судирите на 19 октомври, според официјалните полициски податоци, биле повредени седум полицајци.
Додека полицијата ги истражува нападите врз службените лица и уништувањето на јавниот имот, Народниот правобранител паралелно ја испитува законитоста на постапувањето на полициските службеници кон приведените граѓани.
Од институцијата потсетуваат дека правото на мирно собирање и изразување протест е загарантирано со Уставот на Албанија и Европската конвенција за човекови права.
Истовремено, Народниот правобранител ги осуди сите форми на насилство, вклучително и нападите врз полициските службеници, нагласувајќи дека секоја полициска интервенција мора да биде во согласност со законските овластувања.
Посебно било истакнато дека употребата на сила е дозволена само кога е неопходна и мора да биде пропорционална на конкретната ситуација.
Во однос на малолетниците, институцијата нагласува дека тие уживаат дополнителна законска заштита и дека нивните права мора да се почитуваат во секоја фаза од полициската постапка, без оглед на причините за приведувањето.
Од Министерството за внатрешни работи се бара итно подобрување на условите во притворските простории, додека од полициските структури се очекува да обезбедат јасна идентификација на службениците и доследно спроведување на процедурите за постапување со приведени лица.
Наодите на Народниот правобранител отвораат дополнителна димензија на кризата предизвикана од повеќедневните протести во Тирана. Покрај истрагите за насилството на улиците, надлежните институции сега треба да утврдат дали при полициските интервенции биле прекршени основните човекови права, особено правата на малолетниците.
Конечните резултати од започнатите проверки треба да покажат дали постои основа за поведување постапки против полициски службеници и какви мерки ќе бидат преземени за спречување слични неправилности во иднина.