Влатко Стефановски: Сите сме фатени на орото

by Фокус 10:29
10:29

Тој  еден од најпознатите гитаристи на Балканот, македонскиот претставник во музичката варијанта на Лига на шампионите. Пред извесно време го објави својот албум „Сеир“, по цела деценија пауза од претходниот албум „Кула од карти“. На овој кантавторски албум, инаку 32. во неговата кариера, пее, продуцира, но и е автор на вкупно 10 песни.

Во периодот до овој албум соработуваше со Росенберг и Емануел на проектот Кингс оф Стрингс, работеше со Симфонискиот оркестар на проектот Балкан Фивер, сними албум со Јан Акерман. Во март, со одличен концерт, заокружи 4 децении музичка работа.

- Advertising -

Тафталиџе е неговото маало. Во соседството на Скопје Сити Мол, каде што често навраќа. Денес нѐ прошета низ своите омилени места во трговскиот центар, едното е местото каде што ужива во храната и во кафето, а другото е местото што му ги овозможува омилените парчиња облека.

Многу бргу научил да свири. Првите акорди ги знаел во петто-шесто одделение, а веќе како гимназијалец свирел тешки парчиња. Својата гитара ја совладал бргу и лесно, иако му требало време да стигне до вистинскиот модел, кој, пак, му овозможил да ја покаже својата виртуозност. Се дружел со многу музичари од кои ги впивал музичкото знаење и умешност.

Токму муабетот за гитарата беше мотивот што почнавме да го анализиравме, додека ние уживавме во убаво кафе, а тој во свежо цеден сок во убавиот амбиент на италијанскиот ресторант „Венето“.

ФОКУС: Постојано во друштво на својата гитара, без разлика кој модел и да е. Па, токму затоа, од неа би ја почнале денешнава приказна. Дали гитарата е вашиот пријател што никогаш не ве изневерил?

СТЕФАНОВСКИ: Може да се случи и гитарата да те изневери, меѓутоа засега сме во добри односи и добро се разбираме. Знаете како, по толку долго свирење, по 40 години држење гитара, мајка ми знаеше да каже: мечка ќе научи точак да вози, а не човек да научи гитара да свири.

Идејата за мојот фат е леснотија. Ме интересира леснотијата. По толку години, односот мора да биде мазен, тонот мора да биде јасен, тоновите што сум ги избрал, мора да бидат точни. Напорот и борбата со инструментот им припаѓа на младите. Тие треба да се борат и да вложуваат напор во тоа што го работат, за да стасаат до нивото да можат да ја постигнат леснотијата на изразот.

Мене сѐ повеќе ме интересира квалитетот на тонот во последно време. Впрочем, тоа секогаш ме интересирало, а посебно сега. Тонот мора да биде порака сам по себе, да не морам потоа ништо да објаснувам. Со самиот тон треба да протече некаква вистина. Самиот тон да те допре во срцето. Нешто да ти каже, нешто да ти даде.

ФОКУС: Преку тонот на гитарата и зборувате? Имам чувство дека прашањата полесно ќе ни ги одговорите ако треба да ги отсвирите?

СТЕФАНОВСКИ: Пораката на музиката е суптилна. Таа порака не е транспарент. Ние луѓето сме комплексни суштества. Создадени сме од многу слоеви. Физичкиот аспект е различен од емоционалниот, психичкиот. Човековата душа е прилично необјаснет феномен, а начинот, пак, како да се допре до неа е уште потаинствен. Мене токму тоа ме интересира, да го најдам патот до срцата и душите на тие на кои им се обраќам. Тоа е прилично мистичен пат. Како што и самите  мистици велат, Господ е и точка.

Изненадувачки е тоа што и покрај угледот што го има, славата и почитта на многумина, па дури и на славни музичари, не се откажува од трудољубивото вежбање. Така открива нови нешта, ја анализира својата работа.

ФОКУС: Дали во потрагата по тонот, го најдовте предизвикот за да се нафатите на продуцентска улога во албумот „Сеир“?

СТЕФАНОВСКИ: Па, не, и порано сум бил продуцент на повеќето мои албуми. Во производството на музиката, овојпат го избрав бавниот пат. Сакав да работам полека, релаксирано, да ги проверувам фајловите во сите годишни времиња. Сакав да видам како звучат, одвреме-навреме, доколку почувствувам потреба нешто и да променам. Сакав песните да ги слушнам уморен, па одморен, па потоа да откријам што е неопходно да се измени.

Лесно е да го снимите првиот албум, тешко е да го направите 32-от. Се црпат темите, се црпат тезите, тонот, изразот. Човек треба да се преиспита, што е тоа што сум пропуштил да го кажам, за да можам да го сторам тоа, што не сум отсвирел, да го отсвирам, што можам да ѝ понудам на публиката во дадениот момент? Понекогаш се преиспитувате дали луѓето се презаситени од вас, па дали сѐ уште треба да се наметнувате.

Мене често ми велат, ти си многу скромен, еј да сум јас на твое место, би бил погламурозен. Јас не знам како човек треба да изгледа, треба ли да ставам перјаница и да се шетам со неа? Јас се обидувам да не досадувам, да не сум препатетичен, да не бидам сеприсутен со своето појавување по медиумите. Внимателен сум со тие работи. Кога немам албум или концерт, не морам да бидам присутен по медиумите.

ФОКУС: Вашиот последен албум „Сеир“ е една убава музичка сликовница. Не случајно велам сликовница, затоа што секогаш кога се слуша вашата музика, имате чувство дека има некој филм кој излегува од неа. Плус секоја песна има интересна порака. Дали ова е кодот на кој вие се обидувате да комуницирате со својата публика?

СТЕФАНОВСКИ: Да, сликовница е тоа. Драго ми е ако секоја песна држи вода и ако секоја песна носи некоја порака. Тоа значи дека мојата порака стасала до вас. Јас се обидувам да се разберам и себеси, затоа и толку композиции правам. Текстовите што излегуваат од мене, зборуваат за мене, па и често и мене ми решаваат некои дилеми.

Мене ми фокусираат некакви состојби на умот, на духот и на телото. Целото занимавање со уметност може да биде и некакво себеспознание. Јас на тој начин откривам кој сум, што сум и што правам тука. Многу често, па дури и редовно, она што излегува од нас, излегува од најдлабоките нивоа на нашето постоење.

Неодамна читав еден индиски мистик, Ошо. Ја завршив неговата книга која се вика „Интуиција“. Тој таму толку точно зборува за некои работи. Зборува за приказната на левата и на десната хемисфера на мозокот на човекот. Едната, левата е задолжена за разумот, логиката, математиката, финансиите, говорот, додека другата, десната е повеќе креативна, интуитивна, медитативна страна.

Десната е таа која е повеќе уметничка, таа има поинакво согледување на нештата што нѐ опкружуваат и ни се случуваат. Очигледно е дека целата уметност се раѓа од десната страна, од тие лутања по мракот, барања на суштината во темнина. Тоа е целиот креативен процес. Баба ми знаеше да каже, се движам по тамина. Тоа е одење по мракот, опипување, барање да фатиш некаква суштина. Тоа е занимавањето со музика, со пишувањето текстови…

ФОКУС: Музиката е значаен пасиониран лакмус на општествените згоди и незгоди. Дали денешната музика го доловува она што се случува во општеството, на континуитетот, односно на дисконтинуитетот на човештината?

СТЕФАНОВСКИ: Интересно е тоа како општеството и општествените прилики влијаат врз нас. Па, искрено сметам дека и секојдневните случувања имаат влијание кај секој од нас. Има една еврејска клетва:  Да даде господ да живееш во интересни времиња. Ние живееме во интересно време, за жал, дури и преинтересно.

Многу би сакал да е монотоно како кај Норвежаните. Да нема многу бранувања, да нема многу случувања. Многу би било добро. Но, од  друга страна, Балканот  има неодолив шарм, има непредвидливост, што го прави интересен.  Ова подрачје е толку трусно, па затоа и животот е интересен во него, непредвидлив и неизвесен. Имаше можност да се запознае и да соработува со бројни музички имиња, како Џеф Бек, Стив Лукатер, Лари Кориел, Пино Паладино,  Тони Левин, Ману Каче, Лени Вајт, Виктор Бејли и други, кои секако оставаа трага врз неговиот музички печат.

ФОКУС: Верувам одличното рецитирање на Раде Шербеџија на „Суперхерои“ не е случаен избор. Посакавте ли на некој начин да нѐ пренесете во една убава дистанца кога уживавме во нештата што сами ги создававме?

СТЕФАНОВСКИ: Па, добро, песната „Суперхерои“ беше веќе готова. Мене тогаш ми се запали една сијаличка дека би било одлично да се  појави и Раде. Зошто? Затоа што „Суперхерои“ како песна има еден трик. Раде е еден од ретките наши холивудски актери од Балканот. Па, редно би било Раде да им се обрати на Супермен, Спајдермен и на Бетмен бидејќи им е близок.

Тој е близок до тие холивудски суперхерои, се дружи со Бред Пит, Анџелина Џоли, Том Круз, со сите големи холивудски имиња во моментов, па тоа ми се  виде како интересна идеја. Инаку со  Раде сме долгогодишни соработници и пријатели, тој е исклучителен и редок човек, и тоа не само како поет и актер, туку како личност. Тој има огромен уметнички багаж, големо животно  искуство.

ФОКУС: „Деца на сонцето“ е продолжение на вашиот успешен обид лесно да ја вклопите вашата музика во  филм. Бевте дел од многу успешни проекти, како „Бушава азбука“, „Кирилица“, но и многу филмски проекти. Тажно е што музиката во последно време, на еден извесен начин веќе не може да ја едуцира младата генерација. Ви пречи ли ова? Ви фалат ли тие други времиња?

СТЕФАНОВСКИ: Ако музиката не функционира сама за себе, тешко дека би можела да се вклопи каде било, без разлика дали станува збор за театар или за филм. Музиката е апстрактна уметничка форма. Многу е апстрактна. Затоа и сметам дека се чудни патиштата на нејзиното создавање. Многу ми е драго кога ќе уловам два-три акорди и два-три стиха, како во „Деца на сонцето“.

Често ќе ти се случи да склопиш нешто што е интересно, што држи вода. Затоа многу ја сакам оваа песна, таа многу зборува и за времето и за просторот во кој живееме. Таму има еден стих: „Сите сме фатени на орото, некој игра, а некој се сопиња… Сите сме фатени на оро, сакале или не. Некогаш некој може да игра затоа што е способен,  но некој не може, некого го газат во тоа оро. Тоа е така, како на свадби.

Па, затоа и драго ми е што ми се случи албум кој допре до луѓето. Во последно време слушаме сѐ и сешто. Знаете, на радио, знам за две секунди да препознам дали песната има искрена порака или е направена како пица, не на дрва, туку на плотна. Излегуваат многу фабрикувани песни. Таква музика мене не ми треба. А верувам и никому не му треба. Ни  требаат песни кои нешто ќе ни значат.

Еве на пример слушнете ја Адел со песната за Џемс Бонд. Па, тоа е феноменална песна, песна која буди емоции. Не попусто доби Оскар. Те погодува директно во срцето, и со гласот, и со текстот и со аранжманот, комплетно. Зошто некој да прави таква музика, а ние тука да се задоволуваме со осредност? Колку и да е некој пејач добар, ако нема добра песна, попусти ќе бидат сите негови обиди да ја оживее.

ФОКУС: Па, во тој контекст, се согласувате ли со тезата дека видеото го уби радиото? Дали спотовите со голи девојки ја убиваат суштината на добрата музика?

СТЕФАНОВСКИ: Не можеме да ѝ се лутиме на технологијата. Видеоѕвездите ги убија радиоѕвездите, ама интернетот ги уби видеоѕвездите. Секоја нова технологија ја убива таа претходната. Малку, по малку. Кога почнаа да се снимаат спотовите, ако ми верувате, тие ми беа најздодевната работа што може да се прави.

Најмалку од сѐ сакам да снимам спот. Тоа е толку бавно и здодевно. За една акција ќе се изначекаш,  да се наместат светлата и камерите, ќе  повториш еден ист рефрен безброј пати, од сите агли. Па, имаме дожд, па немаме, па ни треба снег, па сонце, па ни треба хеликоптер…

Има една фраза која на македонски би се превела како: чекајќи го човекот. Постојано некого чекаме, додека се снима спот. Па, затоа видеопродукцијата ми е многу гломазна. Ние, музичарите во студио функционираме побрзо и поедноставно. Немам ништо против новите технологии, тие само го менуваат нашиот животен стил.

Едно време слушавме музика на плочи, па потоа дојде цедето, сега го нема ни тоа. Сега гледаме на мобилен дали ја имаме некоја песна на Вибер. Сепак, и покрај сиот тој напредок на технологијата, сѐ уште многу е важно мајсторството. Тоа е она што се цени. Тоа е она што се издвојува. Мајсторството е незаменливо. Па, затоа сметам дека дури ни технологијата нема да ги смени.

За жал, младиве генерации најчесто развиваат една дисциплина, користење на рацете за да го управуваат својот дисплеј, без разлика дали е тоа нивниот компјутер или мобилен телефон. Виртуелниот живот премногу го замени вистинскиот живот. Станавме зависници од технологијата. Кафе-муабетот од „Венето“, лесно го префрливме на друга локација во Скопје Сити Мол. Местото каде што ги пронаоѓа своите чевли, кои му овозможуваат комоција на сите негова патувања. Место каде што лесно ја избра својата гардероба, „Тимберленд“.

ФОКУС: Пет Метени знае за Влатко Стефановски. Но, тој секако не е единствениот. Тука се Лери Кориел, Ману Каче. Ви годи ли кога светски музичари го пронашле вашето творештво?

СТЕФАНОВСКИ: Мене ми значеше кога ги запознав своите херои од младоста. Ми значеше кога како млад го запознав гитаристот на „Корни“ група, Јосип Бочек, кој потоа стана продуцент на првите 3-4 албуми на „Леб и сол“. Јас тогаш бев импресиониран. Се импресионирав кога го запознав Џон Меклафлин, исто така многу се возбудив кога го запознав Јан Акерман, мојот херој од  младоста. Се радував кога го запознав Алан Холдсворт.

Тоа за мене беше значајно, да ги запознаам тие луѓе. Со некои од нив остварив и соработка. Колку нив ќе им значам јас или мојата музика, тоа е помалку важно. Важно е што јас имав соништа и тие соништа станаа реалност. Замислете да сте фудбалер и да го запознаете Меси или да си кошаркар и да се знаеш со Перо Антиќ. Тоа е остварување на некои детски соништа и мечти кои се претвораат во реалност.

Јас како дете во мојата соба имав два постера, едниот на Хендрикс, другиот на Клептон. Двајцата беа со гитари „стратокастер“, а сега замислете јас имам таква. Кога ја купив првата, тоа беше остварување на сонот.

ФОКУС: Настапивте на сите простори во поранешна Југославија. Но, настапивте и надвор од овие балкански простори. Постои ли разлика од тие настапи на сцената во Њујорк, Лондон и Ташкент од сцената на Балканот?

СТЕФАНОВСКИ: Се разбира дека постои. На Балканот го знаат секој акорд, секој мој тон. Знаат што свирам и реагираат на некои теми што им се влезени во крвта. Но, добро поминаа и моите настапи на Запад. Свирев во една сала во Лос Анџелес, блиску до театарот каде што се доделуваат Оскарите. Свирев 7-8 пати во Њујорк, во Лондон десетина пати.

Еве, токму минатата година имав можност да свирам со Лондонскиот симфониски оркестар. Тоа вие како некоја невозможна мисија. Тоа не може ни да се помисли, а камоли да се планира. Но, големата желба и страст со која работиш ти ги отвораат вратите.

ФОКУС: Со проектот Мала дневна музика настапивте на малку необични места, затвор, болница, дом за возрасни лица. Какво е чувството да се свири во затвор? Како реагираше таа публика?

СТЕФАНОВСКИ: Многу чудни искуства беа тоа. Свиревме на неколку места. Во Болницата за душевни болести во Бардовци, во домот за стари лица, во СОС детското село, во женското одделение во затворот Идризово. Знаете, има некои луѓе што се заборавени од општеството, од животот. Целта на тој проект беше, ако веќе не можат да дојдат на концерт, концертот да дојде кај нив.

Направивме напор ние да дојдеме кај нив. Мене ми беше многу драго. Со тоа чешав некои свои хуманитарни рани. Едноставно имав потреба да го направам тоа. Да не бидеш само его-манијак кој размислува само за своите хонорари, медиумски настапи , туку ете да направиш нешто и за тие луѓе, да споделиш нешто со луѓе на кои ретко им се случува нешто убаво.

ФОКУС: Како дете сте ги слушале Питер Грин, Б.Б. Кинг, Хендрикс, Ал Купер. Претпоставувам тие дале печат на вашата музичка душа. Колку еве како татко преземате улога на водич на музиката што ќе ја слушаат вашите деца? Дали ги насочувате?

СТЕФАНОВСКИ: Се обидувам соите деца да ги научам да бидат  подготвени да го возат овој животен слалом. Ништо повеќе. Не можам да ги притискам да бидат ова или она, ниту, пак, да ги моделирам по свој ќеф. Децата си се свои суштества и гледаат да си го најдат својот пат. Јас можам да им помогнам, да ги научам како да ги фаќаат тие кривини. Знаењето се пренесува со контекст, не од она што ние им кажуваме.

Учат од муабетите што ги слушаат, тие сѐ убаво си снимаат. Учат од она што се случува околу нив. Никој не може да им стави знаење со инка, секој мора сам да се изгори за да научи. Нема дете што не се изгорело на рингла, пегла или млеко за да потоа ја сфати таа лекција. Колку и да објаснувате, сѐ додека не се случи тој џиш, лекцијата нема да се научи.

ФОКУС: Кои се приоритетите на вашиот фокус? На што точно зумирате и дали зумирањето се менува во различни периоди од вашиот живот?

СТЕФАНОВСКИ: Приоритетите се менуваат низ годините. Кога сте млади, имате приоритет да се забавувате, да запознавате нови личности, да се вљубувате. Кога ќе формирате семејство, тогаш зумирате други работи.  Па, кога ќе ја поминете 50-та од својот живот, го зумирате здравјето, тоа што сте го фрлале по улица, се обидувате да го соберете.

Луѓето велат дека ултимативна среќа е кога ќе добиете внуци, јас сѐ уште немам, ама брат ми Горан веќе има внука и таа екстаза на животот викаат дека е најслатка и најмила.

ФОКУС: Дали на вашите концерти ја зумирате публиката?

СТЕФАНОВСКИ: Не, не смеете да се поведете од публиката. На публиката треба да ѝ дадете, а за да го сторите тоа, треба да побарате што имате кај себе. Треба да го најдете вашиот внатрешен свет за да знаете што можете да ѝ дадете.

Сите кога доаѓаат на концерт, сакаат да добијат нешто.  Затоа е важно да им понудите нешто што ќе го фатат како миг на кој ќе се сеќаваат, а во последно време и миг кој ќе го споделат преку својот мобилен телефон.

Фото: Фокус, 2014

Поврзани новости